او بهترين نقشه كشندگان است ، ( چون خدا دشمن خود را به دست خود او نابود مىكند « ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى » « 1 » . و يكى از مفاسد شوم ربا اين است كه راه گنجينه كردن و اندوختن ثروت را آسان نمود ، در سابق اگر كسى مىخواست پولى را پنهان كند هيچ تامينى از محفوظ ماندنش نداشت ، ولى امروز ميليونها ريال پول را در مخازن بانكها ذخيره مىكنند ، و آن را در خريد و فروش ( و كارهاى توليدى ) از جريان مىاندازند ، و خود بر اريكه بطالت و عياشى تكيه مىزنند ، و ميليونها انسان را از كارهاى توليدى كه فطرت انسان را به آن وا مىدارد محروم مىسازند ، آرى حيات بشر بر كار و كوشش استوار است ، و ربا باعث مىشود كه عده اى به خاطر ثروت بسيار و بى نيازى بيرون از حد كار نكنند ، و عده اى ديگر نيز به خاطر محروميت ، از كار محروم باشند . بحث علمى ديگر غزالى در باب شكر از كتاب احياء العلوم خود مىگويد : يكى از نعمتهاى خداى تعالى ، خلقت « درهم » و « دينار » است ، كه قوام زندگى دنيا بر آن دو است اگر چه درهم و دينار دو موجود جامد هستند و در خود آنها فائده اى نيست ، و ليكن با اينحال مورد حاجت خلق است ، چون تمامى انسانها محتاج به مواد بسيارى از خوردنيها و پوشيدنيها و ساير حوائج هستند و بسيار مىشود كه انسان به چيزى نيازمند است كه ندارد ، و در عوض چيزى دارد كه احتياجى به آن ندارد ، مثلا شخصى زعفران دارد ، ولى مركبى كه بر آن سوار شود ندارد ، و شخصى ديگر مركب دارد ، و احتياجى به آن ندارد ، در عوض به زعفران محتاج است ، اينجا است كه پاى مبادله به ميان مىآيد ، يعنى اين دو ناگزير به معاوضه مىشوند . از سوى ديگر مقدار عوض بايد معين شود ، يعنى هرگز يك صاحب شتر حاضر نيست كه شتر خود را بدون حساب با زعفران معاوضه كند ، زيرا مناسبتى ميان شتر و زعفران نيست تا مثلا گفته شود به اندازه وزن شتر زعفران بگيرد ، و يا پوست شترى را از زعفران پر كنند و به او بدهند ، و همچنين است كسى كه خانه اى را با پارچه اى معاوضه مىكند ، و يا برده اى را با

--> ( 1 ) سرانجام بدكاران بدى است ، و خداى سبحان بهتر مىداند كه عاقبت اين نشانه بشر چيست ، و در اثر رباخوارى در آينده زندگيش به چه بلاهايى مبتلا مىشود . « سوره روم آيه 10 »